Hotline
02133876410
(SĐT tiếp nhận tin nhắn của Giám đốc sở)
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Vai trò của giáo viên trong việc hình thành thói quen đọc và phát triển kĩ năng đọc cho học sinh trung học phổ thông

Ai cũng biết việc đọc sách đem đến cho con người vô vàn những lợi ích. Ở đây bài viết chỉ xin đề cập đến lợi ích của việc đọc đối với học sinh Trung học phổ thông và vai trò của giáo viên Ngữ văn trong việc hình thành thói quen đọc và phát triển kĩ năng đọc cho học sinh trung học phổ thông.

Trước hết, đọc sách (sách giáo khoa và các nhóm sách khác) giúp học sinh có thể cập nhật kiến thức nhằm hỗ trợ, bổ sung cho cho các bài học trên lớp đồng thời mở rộng kiến thức ngoài (không có trong sách giáo khoa) thuộc các lĩnh vực phong phú của đời sống như: Tâm lí học, kĩ năng sống, triết học, khoa học vũ trụ...

Về kĩ năng, hình thành thói quen đọc sách sẽ giúp học sinh biết chọn sách, có kĩ năng đọc sách, biết khai thác có hiệu quả các tri thức từ sách  để vận dụng vào cuộc sống. Việc đọc sách cũng có tác dụng rèn cho học sinh tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc và khả năng tư duy linh hoạt. Việc đọc sách thường xuyên cũng góp phần hình thành ở học sinh một thái độ sống tích cực. Một bộ phận học sinh có thói quen đọc sách chia sẻ: Càng đọc nhiều sách, đặc biệt là sách văn học các em càng suy nghĩ tích cực, biết trân trọng bản thân, trân trọng cuộc sống và mọi người xung quanh.

Trong trường phổ thông, Ngữ văn là môn học quan trọng góp phần hình thành và phát triển ở học sinh những phẩm chất chủ yếu và năng lực chung theo các mức độ phù hợp với môn học. Ngoài ra, môn Ngữ văn trong trường phổ thông có nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành, phát triển ở học sinh hai năng lực đặc thù là năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học. Việc hình thành và phát triển hai năng lực đặc thù này không thể tách rời hoạt động đọc. Việc đọc sách, đặc biệt là sách văn học sẽ giúp các em mở rộng vốn từ, nâng cao kĩ năng viết lách, diễn đạt, tăng khả năng sáng tạo, liên tưởng, gia tăng lòng thấu cảm, nuôi dưỡng lòng trắc ẩn, bồi đắp lòng nhân ái, vị tha... Việc hình thành thói quen đọc sách và phát triển kĩ năng đọc cho học sinh là thành tố quan trọng trong việc hình thành năng lực tự học để học sinh nâng cao hiệu quả học tập trong nhà trường và năng lực tự học suốt đời.

Tuy nhiên trên thực tế, khá nhiều học sinh thờ ơ với sách, không có thói quen đọc sách. Nhiều em chỉ đọc sách giáo khoa theo yêu cầu của thầy cô, thậm chí chỉ đọc hình thức lấy lệ nên hầu như không thể hiểu nội dung cơ bản được trình bày trong sách. Đối với các yêu cầu đọc mở rộng, ví dụ chương trình dạy trích đoạn học sinh sẽ được yêu cầu đọc toàn bộ tác phẩm, hoặc đọc thêm các sáng tác khác của tác giả, hoặc học tác giả này giáo viên sẽ yêu cầu học sinh đọc mở rộng sáng tác của các tác giả khác cùng thời đại, cùng đề tài hoặc cùng thể loại. Yêu cầu này thường bị học sinh phớt lờ hoặc đọc lấy lệ. Thực trạng ấy xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Tuy nhiên có một nguyên nhân chủ quan người viết cho là khá then chốt đó là học sinh chưa thực sự hiểu: Đọc là để học, đọc là một cách học vô cùng hiệu quả, đặc biệt là đối với môn Ngữ văn.

Thực trạng ấy đặt ra câu hỏi: Giáo viên Ngữ văn có vai trò gì trong việc góp phần hình thành thói quen đọc sách và phát triển kĩ năng đọc cho học sinh?

Theo tôi, trước hết mỗi thầy cô cần là một người đọc tích cực, có kĩ năng đọc sách hiệu quả. Khi đã trở thành người đọc tích cực, thầy cô sẽ đóng vai trò là người giới thiệu sách. Trong bối cảnh thị trường sách ngày càng mở rộng, nhiều loại hình kinh doanh sách ra đời, học sinh rất dễ bị nhiễu loạn giữa vô vàn những lựa chọn. Nên đọc sách nào cho phù hợp với túi tiền và lứa tuổi, nhu cầu và thị hiếu? Trước những băn khăn ấy, những gợi ý của thầy cô với một danh mục được chọn lọc kĩ lưỡng là một sự định hướng tốt đối với học sinh. Và sẽ là tốt nhất nếu đó là những cuốn sách thầy cô đã đọc và trở thành người truyền cảm hứng tới học sinh qua những bài giới thiệu sách, qua những thông điệp ý nghĩa mà thầy cô đã chắt lọc và truyền tải tới học sinh. Những việc làm đó sẽ là khơi gợi ban đầu để khơi dậy sự tò mò hứng khởi, dẫn lối học sinh đến với thế giới của sách. Khi đó mỗi thầy cô sẽ đóng vai trò là NGƯỜI KHƠI GỢI HỨNG THÚ. Tuy nhiên chúng ta cùng cần nhớ rằng mỗi học sinh là một người đọc độc lập, sáng tạo, mỗi gợi ý của ta chỉ là một đề xuất mang tính tham khảo, quyết định cuối cùng về cuốn sách mình sẽ đọc vẫn là ở chính các em.

Học sinh cũng khó hình thành thói quen đọc sách nếu không biết cách đọc, tức là không có kĩ năng đọc hiệu quả, khi ấy thầy cô sẽ đóng vai trò là NGƯỜI HƯỚNG DẪN. Có những cuốn sách mua một lần nhưng sẽ phải đọc cả đời mới thấu triệt hết tư tưởng của nó. Có cuốn sách sẽ là một kho tàng bí mật mà mỗi ngày sống là một ngày ta khám phá ra một giá trị sống, nghiệm ra một bài học cuộc sống được nói đến trên trang sách. Có cuốn sách là cả kho tri thức, có cuốn sách dạy ta cách sinh tồn, có cuốn sách là người bạn tâm giao. Mỗi loại sách cần một phương pháp đọc phù hợp với nhóm phân loại hoặc đặc trưng thể loại. Rất nhiều học sinh lúng túng khi đọc sách vì chưa có kĩ năng. Trên Internet có vô số các bài viết chỉ dẫn cách hình thành thói quen đọc sách và phát triển kĩ năng đọc. Tuy nhiên tôi cho rằng để biến những lí thuyết đó thành hiện thực các em rất cần một người hướng dẫn gần gũi, tận tâm đó là thầy cô mình. Mỗi thể loại một cách đọc đó là điều các em rất cần được thầy cô hướng dẫn.

Cùng với việc đọc, thầy cô cũng cần hướng dẫn các em viết nhật kí đọc với một cuốn sổ hoặc một tập giấy A4. Những trang đầu tiên học sinh sẽ điền những thông tin cơ bản như: họ tên..., trường/lớp...., sở thích; tiếp theo sẽ là những câu nói hay về sách khiến em được truyền cảm hứng đối với việc đọc sách, những tấm gương đọc sách khiến các em ngưỡng mộ (Tỉ phú Warren Buffet có thể đọc 500 trang mỗi ngày, Tỉ phú Bill Gate có thể đọc 50 cuốn sách mỗi năm...).

Phần tiếp theo trong nhật kí đọc sẽ là các mục:

- Thời gian đọc: Mất bao lâu để đọc cuốn sách đó?

- Tên sách, tên tác giả.

- Tóm tắt nội dung: Ghi lại những nội dung cơ bản, ấn tượng nhất về cuốn sách.

- Đặc sắc nghệ thuật: Ghi lại những đặc sắc nghệ thuật khiến em thích thú nhất.

- Cảm nhận cá nhân: Những cảm xúc, quan điểm của cá nhân em xoay quanh cuốn sách.

Ngoài ra có thể hướng dẫn các em tóm tắt sách bằng sơ đồ tư duy, dùng kĩ thuật KWL để ghi chép.

Để tăng sự hào hứng cho học sinh, trong khả năng của mình, thầy cô có thể tổ chức các cuộc thi nhỏ trong lớp hoặc đề xuất với Ban giám hiệu để tổ chức ngày hội đổi sách, các cuộc thi viết bài giới thiệu sách, thi thuyết trình sách, trưng bày sản phẩm sáng tạo sau khi đọc sách.... Và tất nhiên trong tất thẩy các hoạt động ấy thầy cô sẽ luôn là người hướng dẫn để học trò đến với sách nhiều hơn.

Và một vai trò cuối cùng vô cùng quan trọng của người giáo viên nhằm hình thành thói quen đọc và phát triển kĩ năng đọc cho học sinh đó là vai trò của một NGƯỜI ĐỒNG HÀNH. Nếu thầy cô đã giới thiệu sách để trò đọc, vậy thầy cô có sẵn sàng đọc không khi trò giới thiệu tới thầy cô một cuốn sách? Trò sẽ hứng thú biết bao khi biết thầy cô cũng đang đọc cuốn sách chúng đang đọc. Chắc hẳn chúng sẽ đầy hứng khởi nếu được hẹn hò cùng thầy cô trong một buổi trao đổi về cuốn sách chúng vừa đọc. Trở thành người đồng hành cùng học trò vừa là gia vị tuyệt vời cho mỗi thầy cô khi đọc một cuốn sách, vừa là cách đơn giản để góp phần hình thành thói quen đọc sách cho học trò.

Và một điều cần lưu ý rằng việc đọc sách chỉ thực sự có hiệu quả khi các em biết cách đọc, ứng dụng những tri thức sách vở vào thực tế cuộc sống sinh động, biết làm và biết sống có ý nghĩa như thầy Giản Tư Trung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục (IRED) đã chia sẻ: “Có một mối quan hệ chặt chẽ giữa sự đọc với sự học, sự làm và sự sống. Bốn sự này không thể tách rời nhau. Sự học nếu đứng tách riêng khỏi sự học, sự làm và sự sống sẽ không có ý nghĩa gì cả”.  Và khi học trò gắn kết được “Bốn sự” ấy là khi người khơi gợi, người hướng dẫn, người đồng hành đã có thể mỉm cười vui sướng.


Tác giả: Phòng GDTrH-TX&CN
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Video 3

Video 3

Tiêu điểm: Biên chế trong giáo dục: GIỮ hay BỎ| VTV24
Video 2

Video 2

Bộ Giáo dục và Đào tạo giải đáp vấn đề nóng về tuyển sinh năm 2017
Thống kê
Hôm nay : 13
Hôm qua : 2.165
Tháng 04 : 41.348
Tháng trước : 56.204
Năm 2021 : 187.434
Năm trước : 851.615
Tổng số : 1.188.461